Kwestia używania obuwia ze wsparciem technologicznym tzw. płytek karbonowych budzi wiele emocji. - U młodych sportowców korzyści związane z poprawą wyników mogą być niewspółmierne do potencjalnego ryzyka zdrowotnego oraz perspektywy długofalowego rozwoju – podkreśla profesor dr hab. Jakub Adamczyk, konsultant naukowy Polskiego Związku Lekkiej Atletyki i pracownik naukowy warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego.
W ostatnich dniach na nowo rozgorzała dyskusja dotycząca obuwia karbonowego. Katalizatorem tych debat była decyzja o wprowadzeniu zakazu używania takich butów lekkoatletycznych przez młodzież z kategorii wiekowych U16 oraz młodszych na zawodach kalendarzowych Polskiego Związku Lekkiej Atletyki. Kroki te są następstwem licznych głosów podnoszonych w ostatnim czasie przez środowisko trenerskie. Jednym z kluczowych wniosków płynących od szkoleniowców po jesiennej konferencji metodyczno-szkoleniowej było właśnie wprowadzenie zakazu korzystania z butów z wkładkami karbonowymi przez najmłodszych adeptów lekkiej atletyki. Działanie te bardzo pozytywnie ocenia dr n. med. Jarosław Krzywański, szef zespołu medycznego Polskiego Związku Lekkiej Atletyki.
– W zespole medycznym PZLA niejednokrotnie dyskutowaliśmy o tym, że obuwie karbonowe negatywnie wpływa na rozwój fizyczny młodych ludzi. Zresztą to nie tylko nasze obserwacje. Nie ma sensu gonić za wynikiem w tak młodym wieku, zdrowie i prawidłowy rozwój jest dużo ważniejsze – mówi lekarz polskiej kadry lekkoatletycznej.
Pogląd Jarosława Krzywańskiego popiera profesor doktor habilitowany Jakub Adamczyk z warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego, którego poprosiliśmy o szerszą analizę zagadnienia.
Mówi się, że obuwie z wkładkami karbonowymi wpływa na poziom sportowy zawodników.
Wzrost poziomu sportowego jest widoczny w wielu konkurencjach szybkościowo-siłowych i wytrzymałościowych. Obszar ten jest najmniej kontrowersyjny. Jest to związane przede wszystkim z mechanicznych właściwości zastosowanego materiału, który pozwala na kumulację energii i jej dalszy zwrot w fazie odbicia. Poprawa wyników widoczna jest w zasadzie na każdym poziomie zaawansowania.
Przekłada się to na widowiskowość i popularność lekkiej atletyki.
Patrząc przez pryzmat atrakcyjności, to oczywiście bardzo dobrze. Pytanie jest jednak inne: czy wynik jest dla nas pierwszoplanowym celem w sporcie dzieci i młodzieży? Wydaje się, że powinniśmy myśleć długofalowo, a celem systemowym powinno być osiąganie wyników w sporcie seniorskim.
W lekkiej atletyce od lat widać trend, że niewielu juniorskich mistrzostw stanowi trzon seniorskiej kadry.
Co więcej, badania od lat wskazują na to, że Polska charakteryzuje się stosunkowo niskim wskaźnikiem efektywności szkolenia w kategoriach młodzieżowych (pod kątem transferu do kategorii seniora). Poza tym wsparcie technologiczne powinno być jednym z elementów poprawy, detalem, który podniesie jakość szkolenia na najwyższym poziomie zaawansowania, a nie kiedy istnieje jeszcze mnóstwo naturalnych ścieżek rozwoju.
A jak wyglądają – z naukowego punktu widzenia – kwestie zdrowotne, pytam oczywiście w kontekście używania butów z płytką karbonową.
Rozważając tę kwestię z naukowego punktu widzenia, trzeba uczciwie przyznać, że choć istnieją na ten temat badania, to jest ich stosunkowo niewiele. Musimy bowiem pamiętać, że technologię płytek karbonowych w obuwiu lekkoatletycznym wprowadzono 5 lat temu – w nauce to dość krótko. Szczególnie jeśli mówimy o wpływie długofalowym, a on jest tutaj najistotniejszy. Kilkukrotne założenie tego typu obuwia nie spowoduje automatycznie przeciążeń czy urazów. Mogą się one jednak pojawić po kilku latach jako skutek nawarstwiających się mikrourazów, czy zwiększonego obciążenia biernego (kości, stawy) i czynnego (mięśnie, ścięgna) aparatu ruchu.
Są jednak badania, które – mimo tego krótkiego okresu, jak wspomniałeś – wskazują na potencjalne zagrożenia.
Można je wskazać w kilku obszarach. Po pierwsze urazów przeciążeniowych. Wraz ze wzrostem sztywności podeszwy oraz przeniesieniem obciążeń, na stopie może następować zwiększony nacisk w rejonie kości śródstopia. U młodzieży, u której kości nie osiągnęły jeszcze maksymalnej gęstości, nawet subtelne zmiany w rozkładzie sił mogą zwiększać ryzyko mikropęknięć. Po drugie kwestia zmian w rozwoju układu mięśniowo-ścięgnistego. Płytka karbonowa może zmniejszać pracę niektórych mięśni i zwiększać pracę innych, zmieniając naturalny sposób nauki biegu oraz powodować adaptacje funkcjonalne. Wreszcie, może dochodzić do przeniesienia obciążeń na inne segmenty ciała. Badania prowadzone wśród użytkowników obuwia z technologią karbonową wskazują na zmianę działania sił i aktywację mięśni w stawach biodrowych, kolanowych i skokowych. U młodych zawodników, u których dochodzi do intensywnego wzrostu, takie zmiany mogą prowadzić do kompensacji i przeciążeń.
Gdybyś miał podsumować cały proces związany z używaniem obuwia wyposażonego w płytki karbonowe wśród najmłodszych adeptów sportu to jakich użyłbyś argumentów?
Reasumując, u młodych sportowców korzyści związane z poprawą wyników mogą być niewspółmierne do potencjalnego ryzyka zdrowotnego oraz perspektywy długofalowego rozwoju. Brakuje solidnych dowodów bezpieczeństwa, a istnieją sygnały ostrzegawcze dotyczące urazów przeciążeniowych i zaburzeń adaptacji. Można tu też wspomnieć, że obserwacje wskazują, że dobre wykorzystanie technologii płytek karbonowych wymaga zaangażowania znacznej siły oraz na większą ich skuteczność po osiągnięciu wysokiego poziomu sportowego. Warto więc rozważyć implementację tej technologii na dalszych etapach kariery.
Maciej Jałoszyński / foto: Tomasz Kasjaniuk
